“Η ανάπτυξη της σταδιοδρομίας είναι η υλοποίηση της εικόνας που έχει το άτομο για τον εαυτό του.”
Donald E. Super (1990)
Κάθε παιδί ονειρεύεται το μέλλον. Κάποια φαντάζονται τον εαυτό τους ως γιατρούς, μηχανικούς, καλλιτέχνες ή επιχειρηματίες. Άλλα απλώς αναρωτιούνται τι θα γίνουν όταν μεγαλώσουν. Πολύ πριν όμως αυτά τα όνειρα αποκτήσουν συγκεκριμένη μορφή, οι μαθητές καλούνται να πάρουν εκπαιδευτικές αποφάσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν ολόκληρη τη μελλοντική τους πορεία.
Πώς μπορεί όμως ένας μαθητής ή μια μαθήτρια 13 ετών να επιλέξει μια κατεύθυνση, αν δεν έχει πρώτα γνωρίσει τον ίδιο του τον εαυτό;
Το ερώτημα αυτό βρίσκεται στον πυρήνα του σύγχρονου επαγγελματικού προσανατολισμού.
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το CEDEFOP και η UNESCO αναγνωρίζουν ότι ο επαγγελματικός προσανατολισμός δεν αποτελεί μια μεμονωμένη διαδικασία λίγο πριν την αποφοίτηση, αλλά μια διαρκή αναπτυξιακή πορεία που ξεκινά από μικρή ηλικία και εξελίσσεται παράλληλα με την προσωπική ανάπτυξη κάθε νέου ανθρώπου.
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι πρώτα απ’ όλα αυτογνωσία
Για πολλά χρόνια ο επαγγελματικός προσανατολισμός περιοριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στην ερώτηση:
“Τι θέλεις να γίνεις όταν μεγαλώσεις;”
Σήμερα όμως η προσέγγιση αυτή έχει αλλάξει.
Ο σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός καλεί τους μαθητές να απαντήσουν σε πολύ βαθύτερα ερωτήματα:
- Ποιος είμαι;
- Ποιες είναι οι δυνατότητές μου;
- Τι με κινητοποιεί;
- Ποιες αξίες θέλω να υπηρετώ;
- Πώς μπορώ να δημιουργήσω μια ζωή και μια επαγγελματική πορεία που να έχουν νόημα για εμένα;
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για την επιλογή ενός επαγγέλματος.
Πρόκειται για μια διαδικασία αυτογνωσίας και προσωπικής ανάπτυξης, μέσα από την οποία οι νέοι αποκτούν μεγαλύτερη επίγνωση των δυνατοτήτων και των επιλογών τους. Όπως επισημαίνει ο Mark Savickas, οι άνθρωποι δεν επιλέγουν απλώς επαγγέλματα, αλλά κατασκευάζουν τη σταδιοδρομία τους δίνοντας νόημα στις εμπειρίες της ζωής τους.
Γιατί η αυτογνωσία πρέπει να ξεκινά από το σχολείο
Κάθε μαθητής και κάθε μαθήτρια διαθέτει διαφορετικά ενδιαφέροντα, ταλέντα, εμπειρίες και φιλοδοξίες.
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός δημιουργεί τον χώρο ώστε οι νέοι να εξερευνήσουν όλα αυτά τα στοιχεία πριν κληθούν να πάρουν σημαντικές αποφάσεις για τις σπουδές και την επαγγελματική τους πορεία.
Η θεωρία Life-Span, Life-Space του Donald Super υποστηρίζει ότι η επαγγελματική σταδιοδρομία αποτελεί έκφραση της προσωπικής μας ταυτότητας. Με άλλα λόγια, η επιλογή καριέρας δεν μπορεί να αποκοπεί από το ποιοι πραγματικά είμαστε.
Γι’ αυτό, όσο νωρίτερα ένας νέος αναπτύξει αυτογνωσία, τόσο πιο ουσιαστικές θα είναι οι αποφάσεις που θα πάρει αργότερα.
Οι νέοι προετοιμάζονται για έναν κόσμο που αλλάζει
Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η πράσινη μετάβαση και η αυτοματοποίηση δημιουργούν νέα επαγγέλματα, ενώ μετασχηματίζουν πολλά από τα ήδη υπάρχοντα.
Αυτό σημαίνει ότι αρκετοί από τους σημερινούς μαθητές θα εργαστούν σε επαγγέλματα που σήμερα δεν υπάρχουν ακόμη.
Για τον λόγο αυτό, ο επαγγελματικός προσανατολισμός δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην απλή παρουσίαση επαγγελμάτων.
Οφείλει να καλλιεργεί δεξιότητες όπως:
- η προσαρμοστικότητα,
- η περιέργεια,
- η ανάληψη πρωτοβουλιών,
- η υπευθυνότητα,
- η αυτοπεποίθηση,
- η δια βίου μάθηση.
Πρόκειται για δεξιότητες ζωής που θα συνοδεύουν τους νέους σε κάθε επαγγελματική μετάβαση.
Ο καθοριστικός ρόλος των εκπαιδευτικών
Το σχολείο δεν αποτελεί μόνο χώρο μετάδοσης γνώσεων.
Είναι ο χώρος όπου οι νέοι διαμορφώνουν την προσωπική τους ταυτότητα, αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση και αρχίζουν να οραματίζονται το μέλλον τους.
Οι εκπαιδευτικοί αποτελούν πολλές φορές τα πρώτα πρόσωπα στα οποία οι μαθητές απευθύνονται όταν προβληματίζονται για το μέλλον τους. Ωστόσο, πολλοί δεν διαθέτουν εξειδικευμένα εργαλεία ή κατάρτιση στον επαγγελματικό προσανατολισμό.
Η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων και εκπαιδευτικών μεθοδολογιών μπορεί να μετατρέψει τον επαγγελματικό προσανατολισμό σε μια ουσιαστική μαθησιακή εμπειρία για κάθε σχολική κοινότητα.
Το όραμα του έργου CAGEA
Το ευρωπαϊκό έργο CAGEA (Career Guidance from an Early Age) δημιουργήθηκε ακριβώς για να υποστηρίξει αυτή τη μετάβαση.
Μέσα από καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία και εκπαιδευτικό υλικό, το έργο βοηθά εκπαιδευτικούς και μαθητές να προσεγγίσουν τον επαγγελματικό προσανατολισμό ως μια συνεχή διαδικασία προσωπικής ανάπτυξης και όχι ως μια απλή επιλογή επαγγέλματος.
Το Ινστιτούτο Ανάπτυξης Επιχειρηματικότητας (iED) συμμετέχει ενεργά στο έργο, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και υλοποίηση των δράσεών του.
Το μέλλον ξεκινά από την αυτογνωσία
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός δεν προβλέπει το μέλλον.
Βοηθά τους νέους να αποκτήσουν τα εφόδια ώστε να το διαμορφώσουν οι ίδιοι.
Όταν οι μαθητές γνωρίζουν καλύτερα τον εαυτό τους, μπορούν να λαμβάνουν πιο συνειδητές αποφάσεις, να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους και να σχεδιάζουν μια επαγγελματική πορεία που ανταποκρίνεται στις προσωπικές τους αξίες και φιλοδοξίες.
